Gastrinoma, ince bağırsakta ya da pankreasta birden fazla tümörün büyümesiyle ortaya çıkar. Zollinger-Ellison olarak da adlandırılan bu sendrom, pankreas ya da ince bağırsağın hemen üst kısmında, tümörlerin oluşumuyla ortaya çıkar. Midenin aşırı miktarda asit üretmesine sebep olan gastrin hormonu salgılanırken bu asit daha pek çok semptoma yol açabilir. Sindirim sistemimi doğrudan etkileyen ve kontrolsüz gastrin hormonu üremiyle karakterize edilen bir hastalık olan Gastrinoma, mukoza bütünlüğünü bozar. Genelde 20 ile 50 yaşları arasında sıkça görülürken erken teşhis çok önemlidir. Erken teşhis sayesinde ortalama 15 yıl içinde %75-%80 oranında hayatta kalma gerçekleşirken hasta üzerindeki etkileri, kapsamlı bir cerrahi yönetimle en aza indirilebilir.
Gastrinoma Hastalığı Nerede Gelişir?
Gastrinoma hastalığı genelde pankreas başı, porta hepatit çevresi ve Duodenum’da gelişim gösterir. Yüzdelik dağılıma baktığımızda ise en fazla Duodenum’da gelişim göstermektedir. Buradaki Gastrinomalar küçük ama daha sık ortaya çıkarken pankreas başında görülenlerin büyük olma olasılığı yüksektir.
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) Nedir?
Gastrinoma, ince bağırsakta ya da pankreasta birden fazla tümörün büyümesiyle ortaya çıkar. Zollinger-Ellison olarak da adlandırılan bu sendrom, pankreas ya da ince bağırsağın hemen üst kısmında, tümörlerin oluşumuyla ortaya çıkar. Midenin aşırı miktarda asit üretmesine sebep olan gastrin hormonu salgılanırken bu asit daha pek çok semptoma yol açabilir.
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) Neden Olur?
Zollinger-Ellison Sendromunun kesin olarak nedeni tespit edilemese de bazı olaylara bakarak sebepleri hakkında yorum yapılabilir. Bu sendrom ince bağırsaktaki duodenum bölününde ya da pankreasta birden fazla tümör oluşumuyla başlar. Duodenum ayrıca mideye bağlı bir bölümdür. Öte yandan pankreas midenin arka kısmında yer alırken besinlerin kolayca sindirilmesi için ihtiyaç duyulan enzimleri üretmekle görevlidir. İnsülin başta olmak üzere birçok hormonu üretmeye devam eder. Safra kesesi ve karaciğerden gelen sindirim sularının bağırsakta karışmasıyla sindirim gerçekleşir.
Zollinger-Ellison Sendromuyla beraber meydana gelen tümörler, yüksek oranda gastrin hormonu salgılayan hücrelerden oluşmaktadır. Bu yüzden gastrinoma hastalığı olarak da bilinir. Midenin aşırı asit üretmesine sebep olan bu hastalık daha sonra ishale ve peptik ülserlere neden olur. Aşırı asit üretimi dışında oluşan tümörler genelde kanserlidir. Müdahale edilmediğinde hemen yan kısımda yer alan lenf düğümlerine ya da karaciğere kadar yayılım gösterebilir.
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) Belirtileri Nelerdir
Gastrinoma hastalığının belirtileri reflüye benzer olarak ortaya çıkar. Elbette farklı bulgular da söz konusudur. Hastalık belirtileri peptik ülser ve fazla mide asidiyle karıştırılabilir. Söz konusu bulgular;
- Kusma
- İshal
- Göğüs bölgesinde kusma
- Mide bulantısı
- Göğüs ağrısı
- Nefes alıp vermede güçlük
- Yutma sonrası ağrı
- Keskin mide ağrıları
- Aniden gelen mide ağrısı
- Baygınlık hissi
- Sindirim sisteminde kanama
- Güçsüzlük hissi
- Kilo kaybı
- Göğüs ile göbek ortasında yanma tarzı ağrı şeklindedir.
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) Teşhisi
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) tanısının doğrulanabilmesi için bazı testler uygulanır. Bu testler ve açıklamaları aşağıdaki gibidir;
ERCP: Pankreas ve safra kanallarını incelemek amacıyla x ışınları ve üst gastrointestinal endoskopi birleştirilir.
Üst Gastrointestinal Endoskopi: Mide, yemek borusu ve duodenum ile beraber üst sindirim sistem yolunun iç yapısını görmek için kameralı esnek bir tüp kullanılır. Gastrinoma’nın genel komplikasyonlarını gösteren bu yöntem ayrıca tümörleri aramak için yapılabilir.
Mide Asit Testleri: Mide sıvılarının asitlik oranını kontrol etmek amacıyla bu test talep edilebilir. Sıvı örneği almak için burun bölgesinden mideye bir tüp yerleştirilir.
Kan Testi: Kişinin birkaç saat boyunca su dışında herhangi bir şey tüketmeden kan değer seviyelerinin kontrol edilmesi için yapılan tıbbi testtir.. Yüksek gastrin seviyesi Gastrinoma sendromuna işaret edebilir.
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) Risk Faktörleri
Gastrinoma hastalığındaki en önemli risk faktörü MEN1 yani Multipl Endokrin Neoplazi tip 1 olarak tanımlanır. Gastrinoma hastalarının yaklaşık %30’u MEN1 ile yakından ilişkilidir. Bu bireylerde Gastrinoma daha erken yaşta başlarken genelde çoklu tümörler bulunur. Duodenum yerleşimi daha sık görülürken nüksetme riski yüksektir. Klinik olarak ishal ve ülser teşhis edildiğinde MEN1 risk faktöründen söz edilebilir. Ayrıca bireyde MEN1 varsa risk ciddi şekilde artabilir. En sık görülme yaşı 30-50 yaş aralığındadır. MEN1 ilişkili vakalarda ise bu yaş 20’ye kadar düşebilir. Klinik şüphe uyandıran durumlara baktığımızda;
- Tekrarlayan ülser
- Standart tedavilere direnç
- Kronik ishal ve ülserin beraber yaşanması şeklinde sıralanabilir.
Gastrinoma Hastalığının Tedavisi Nasıldır?
Bu hastalıkta tedavinin amacı mide asidini kontrol altına almaktır. Ayrıca tümörün de cerrahi yöntemlerle çıkarılmasını sağlamaktır. Mide asidi yüksekliğini kontrol altına alınmasından sonra tümörün boyut ve yerinin belirlenmesi amacıyla görüntüleme tekniklerinden yararlanılır. Hayati öneme sahip olan süreç, aşırı mide asidini kontrol etmektir. Temel mantıkta önce asit baskılanır daha sonra tümöre yönelik tedavi başlatılır. Asit baskılama tedavisi her Gastrinoma hastası için zorunludur. İlaç tedavisiyle başlayan bu süreç sonucunda kanama riski azaltılırken ülserler iyileştirilir. Ayrıca ishal düzeleceğinden yaşam kalitesi artar. Cerrahi uygulamalarda tümör küçük ise enükleasyon yapılır. Ayrıca pankreas rezeksiyonu ve Duodenal tümörün çıkarılması sağlanır. Erken evrede başarı sağlayan cerrahi yöntemler sonucunda tümör çıkarılır. Hedefe yönelik ilaç tedavisinde ise tümörlü hücrenin büyümesin baskılanabilir.
Gastrinoma (Zollinger-Ellison Sendromu) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Gastrinoma hastalığı hakkında en çok araştırılan ve merak edilen sorular ve yanıtları aşağıda sıralanmıştır.
Zollinger-Ellison sendromu tedaviden sonra tekrar ortaya çıkar mı?
Potansiyel olarak tedavi gerektiren bu hastalığın 5-10 yıl içerisinde tekrarlanabileceği bilinir. Ancak cerrahi uygulamalarda başarı sağlanabilir.
Zollinger-Ellison sendromu sadece yetişkinlerde mi görülür?
Evet, normal şartlarda yetişkin hastalığı olarak bilinir. Ancak 20 ile 50’li yaşlarda sık görülebilir.
Zollinger-Ellison sendromu daha çok erkeklerde mi kadınlarda mı ortaya çıkar?
Bu sendrom kadınlarda daha sık görülebilir.
Gastrinoma kanser midir?
Günümüzdeki çoğu Gastrinoma vakası kanser olarak kabul edilir.
Gastrinoma’nın en tipik belirtileri nelerdir?
Öne çıkan belirtiler kronik ishal, geçmeyen mide ağrıları ve tekrarlayan ülserdir.
Hastalık nasıl teşhis edilir?
Tümör araması için görüntüleme tekniklerinden yararlanılır. Ayrıca mide pH ölçümü ve kan testi yapılarak teşhis edilebilir.
Doç. Dr. İsmai Sert | Genel Cerrahi Uzmanı – Türkiye’nin Pankreas Kanseri Doktoru
Doç. Dr. İsmail Sert, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunudur ve Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Genel Cerrahi uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. Eğitim sürecinde İsviçre Cenevre Üniversitesi Hastanesi ve Malatya Karaciğer Nakli Enstitüsü’nde pankreas, karaciğer ve böbrek nakli üzerine ileri düzey cerrahi eğitimler almıştır. Türkiye’de karaciğer nakli ve pankreas cerrahisinin gelişimine katkı sağlayan öncü isimler arasında yer almaktadır.
Uzmanlık alanları arasında pankreas cerrahisi, Whipple ameliyatı, karaciğer ve safra yolları cerrahisi, minimal invaziv laparoskopik ve robotik cerrahi teknikleri yer almaktadır. Onkolojik cerrahi prensipleriyle pankreas ve karaciğer tümörlerinin tedavisinde yüksek başarı oranlarına sahiptir. 2018’de Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Karaciğer Nakli Programı’nı kurarak ülkemizdeki transplant cerrahisine önemli katkılarda bulunmuştur.
Uluslararası indeksli dergilerde 40’tan fazla yayını bulunan Doç. Dr. Sert, World Journal of Transplantation dergisinde editörlük yapmaktadır. Üyesi olduğu ESOT, ESSO, IASGO, IPITA gibi prestijli kuruluşlarla akademik çalışmalarını sürdürmekte, günümüzde İzmir’deki özel kliniğinde hastalarına modern, güvenli ve kanıta dayalı cerrahi çözümler sunmaktadır.
