Pankreas kanseri, sindirim sisteminin önemli bir parçası olan pankreasın hücrelerinde başlayan, sinsi ilerleyen bir hastalıktır. Erken dönemde belirti vermediği için çoğu zaman geç tanı konulan ciddi bir kanser türü olarak bilinir. Hem sindirim enzimlerinin üretiminde hem de kan şekeri düzeninde görev alan pankreas, vücudun metabolik dengesinde kritik öneme sahiptir. Bu nedenle pankreastaki kanserleşme yalnızca organı değil, tüm sistemleri etkileyebilir. Pankreas kanseri nedir sorusunu cevaplarken aslında pankreasında nasıl bir organ olduğuna değinmek önemlidir. Pankreas, karnın arka kısmındaki retroperiton denen yerdeki organdır. Ağırlığı yaklaşık 75-199 gramdır. Uzunluğu ise 15-20 cmdir.
Pankreas kanseri teşhisinde erken değerlendirme, risk grubundaki bireylerde hayati önem taşır. Hastalığın hızlı ilerleyişi nedeniyle belirtilerin takip edilmesi ve gerektiğinde uzman görüşü alınması tedavide başarı oranını artırmaktadır.
Pankreas Kanseri Nedir?
Pankreas kanseri, pankreas dokusundaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalarak tümör oluşturmasıyla gelişir. Pankreasta en sık görülen kanser türü pankreatik duktal adenokarsinomdur. Bu tür kanser genellikle pankreasın baş kısmında ortaya çıkar ve erken dönemde bulgu vermeden büyüyebilir. Hastalığın sinsi ilerlemesine dur demek için erken teşhis önemlidir. Risk faktörlerini bilmek ve belirtileri fark etmek tedavi sürecindeki başarı oranını artırır.
Pankreasın anatomik yapısının derinde konumlanması nedeniyle hastalık ilerleyene kadar çoğu hasta belirti hissetmez. Bu da pankreas kanserini tedavisi zor kanser türlerinden biri yapar.
Pankreas Kanserinin Nedenleri
Pankreas kanserinin nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, bazı risk faktörleri hastalığın gelişme ihtimalini artırabilir:
Sigara Kullanımı
Pankreas kanseri için bilinen en güçlü risk faktörlerinden biridir. Sigara içen kişilerde kanser gelişme riski içmeyenlere göre 2-3 kat daha fazladır. Bu risk faktörü hastanın kendi iradesinde olduğu için kötü sonuçlar doğurmadan sigara bırakılmalıdır. Sigara dumanındaki kimyasallar pankreas dokusuna zarar verir. Buda genetik mutasyona sebep olur ve kanser oluşma ihtimali artar.
Yaş ve Cinsiyet
Hastalık genellikle 60 yaş üzerindeki bireylerde görülür. Erkeklerde kadınlara oranla daha yaygındır. Pankreas dokusunda seneler içinde genetik hasarlar birikebilir. Bu da kanser gelişme ihtimalini artırmaktadır. İleri yaş, pankreas kanserinde en yaygın görülen risk faktörlerindendir.
Genetik Yapı ve Ailedeki Kanser Geçmişi
Ailesinde pankreas, meme, over veya kolon kanseri bulunan kişiler risk altında olabilir. BRCA1 ve BRCA2 mutasyonları da pankreas kanseri gelişme riskini artırır.
Kronik Pankreatit
Uzun süreli pankreas iltihabı, kanser gelişimine zemin hazırlayabilir. Alkol kullanımı ve genetik faktörler kronik pankreatitin önemli nedenleridir. Kronik pankreatit, pankreasın yapısını zamanla bozduğu için pankreas hücrelerinde genetik değişiklik meydana gelebilir. Bunun sonucunda da kanser gelişme ihtimali artar.
Obezite ve Diyabet
Obezite kişinin yaşam tarzıyla doğrudan ilişkilidir. Hayat kalitesini etkileyen obezite pankreas kanseri için de bir risk faktörüdür. İnsülin direnci, obezite ve özellikle yeni başlayan diyabet, pankreas kanserinin habercisi olabilir.
Pankreas Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Pankreas kanseri erken dönemde belirti göstermediği için “sessiz kanser” olarak bilinir. Belirtiler çoğu zaman hastalık ilerledikten sonra ortaya çıkar. Aşağıdaki şikâyetlerden biri ya da birkaçı mevcutsa pankreas kanseri doktoru tarafından değerlendirilmesi önerilir.
Pankreas arka planda yer aldığı için tümör büyüdüğünde bel-sırt bölgesine vuran ağrı görülebilir.
Sarılık (Cilt ve Gözlerde Sararma)
Tümör, safra kanalını tıkadığında bilirubin seviyeleri yükselir ve sarılık gelişir. Bu durum pankreas kanserinin en bilinen belirtilerinden biridir.
Kilo Kaybı ve İştahsızlık
Hızlı kilo kaybı ve iştahsızlık genel kanser belirtileri arasında yer alır ve pankreas kanserinde sık görülür.
Yağlı Dışkılama (Steatore)
Sindirim enzimlerinin yeterince üretilememesi yağ emilimini bozar ve dışkıda yağ artışı görülebilir.
Bulantı ve Hazımsızlık
Bulantı ve hazımsızlık problemi, pankreas kanserinin erken dönem teşhisinde etkili olabilir. Çünkü bu bir sindirim sistemi sorunudur. Tümör, pankreasın sindirim enzimlerini etkileyebilir. Büyüyen tümör mide çıkışını veya bağırsakların akışını değiştirebilir. Bulantı ve hazımsızlık şikayetleriniz uzun sürüyorsa, kilo kaybı, iştahsızlık gibi sorunlar da yaşıyorsanız uzmana görünmeniz faydalı olacaktır.
Hızlı Diyabet Başlangıcı
Özellikle 50 yaş üzeri bir kişide aniden gelişen diyabet pankreas kanserinin uyarıcı belirtisi olabilir.
Pankreas Kanseri Nasıl Teşhis Edilir?
Pankreas kanserinin teşhisinde bir pankreas kanseri uzmanı tarafından detaylı bir değerlendirme yapılır. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:
Kan Testleri
Tümör belirteci CA 19-9 yüksekliği pankreas kanseri için önemli bir göstergedir, ancak tek başına tanı koydurucu değildir.
Görüntüleme Yöntemleri
Ultrasonografi (USG)
Bu görüntüleme yöntemi iç organların görüntülenmesini sağlar. Böylece pankreasın yapısı, büyüklüğü, çevre dokularla olan ilişkisi hakkında bilgi sahibi olunur.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Pankreas tümörünün büyüklüğü, yayılımı ve diğer önemli detayları göstermeye yardımcı olan bilgisayarlı tomografi, vücudun kesitsel görüntülenme tekniğidir.
Manyetik Rezonans (MR ve MRCP)
Manyetik alan ve radyo dalgalarını kullanarak pankreas ve çevresindeki dokuların detylı görüntülenmesini sağlar.
PET-CT
Metabolik aktivite yani PET, anatomik yapı yani CT bu görüntülenme yöntemiyle ortaya çıkar. Pankreas kanserinin vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığı bu yöntemle belirlenebilir.
BT ve MR pankreas dokusunu detaylı görüntülediği için tanıda büyük önem taşır.
Endoskopik Ultrason (EUS)
Tümörün kesin tanısında kullanılan en etkili yöntemlerden biridir. EUS ile biyopsi alınarak patolojik inceleme yapılır.
ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi)
Safra kanalında tıkanıklık varsa hem tanı hem de tedavi amaçlı uygulanabilir.
Pankreas Kanseri Tedavi Yöntemleri
Pankreas kanserinin tedavisi hastanın genel durumuna, tümörün yerine, yayılım derecesine ve evresine göre planlanır. Tedavi genellikle multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.
Cerrahi Tedavi
Erken evrede yakalanan hastalarda tümörün cerrahi olarak çıkarılması en etkili tedavidir.
En Sık Uygulanan Cerrahi Yöntem
Whipple Ameliyatı (Pankreatikoduodenektomi), pankreasın baş bölümüyle birlikte çevresindeki bazı organların çıkarıldığı cerrahi işlemdir. Bu ameliyatta sindirim sistemi yeniden düzenlenir. Bu cerrahi yönteme uygun hastalar ameliyattan sonra kısa sürede iyileşme dönemine girerler. Ardından doktor kontrolünde normal beslenme düzenine geri dönebilirler.
Kemoterapi
Cerrahi sonrası veya ileri evre hastalarda tümör gelişimini kontrol altına almak için uygulanır.
Radyoterapi
Bazı hastalarda tümörün küçültülmesi veya semptomların azaltılması için tercih edilir.
Destekleyici Tedaviler
Beslenme desteği, enzim tedavisi ve ağrı kontrolü hastanın yaşam kalitesini artırır.
Pankreas Kanserinde Erken Tanının Önemi
Pankreas kanserinde en kritik faktör erken tanıdır. Erken dönemde tespit edilen ve cerrahiye uygun olan hastalarda sağ kalım belirgin şekilde artar. Bu nedenle risk grubundaki kişilerin düzenli olarak bir pankreas kanseri doktoru tarafından muayene edilmesi hayati önem taşır.
Pankreas Kanserinden Korunmak Mümkün mü?
Hastalığın tamamen önlenmesi mümkün olmasa da bazı yaşam tarzı değişiklikleri riski azaltabilir:
- Sigara kullanmayı bırakmak pankreas kanseri oluşumunda değiştirilebilir en güçlü risk faktörlerindendir.
- Düzenli egzersiz yapmak, kişinin ideal kilosunu korumasına yardımcı olduğundan sağlıklı hücre yapısının bozulmasının önüne geçer.
- Sağlıklı ve dengeli beslenmek, pankreasın sağlıklı çalışmasına yardımcı olmaktadır.
- Obeziteden kaçınmak sadece pankreas sağlığı için değil genel metabolik sağlık için de kritik öneme sahiptir.
- Alkol tüketimini sınırlamak kişinin sağılığı için gereklidir. Aşırı alkol tüketimi pankreasın iltihaplanmasına ve kronik pankreatitin gelişmesine sebep olabilir.
Risk faktörlerini azaltmak, erken tanı şansını artırır. Pankreas kanseri, erken dönemde belirti vermeyen ve sinsi ilerleyen bir kanser türüdür. Belirtilerin fark edilmesi ve zaman kaybetmeden profesyonel bir değerlendirme alınması tedavi başarısını doğrudan etkiler. Şikâyetleri olan veya risk grubunda bulunan kişilerin uzman bir doktordan randevu alması gerekir.
Pankreas Kanseri Evreleri
Pankreas kanseri evreleri, tümörün büyüklüğüne, çevre dokulara yayılımına ve uzak organlara metastaz yapıp yapmadığına göre belirlenir. Bu evreleme, tedavi planlaması ve hastalığın seyri açısından büyük önem taşır. Aşağıda pankreas kanserinin ana evreleri özetlenmiştir:
Pankreas Kanseri 1. Evre
Tümör pankreasla sınırlıdır ve çevre lenf düğümleri ya da uzak organlara yayılım göstermemiştir. Cerrahi ile tamamen çıkarılma olasılığı yüksektir. Evre I, genellikle IA (2 cm’den küçük) ve IB (2 cm’den büyük) olarak ikiye ayrılır.
Pankreas Kanseri 2. Evre
Tümör pankreas çevresindeki dokulara yayılmış olabilir ve bölgesel lenf bezlerine sıçrama görülebilir. Cerrahi hâlâ mümkün olabilir ancak tedaviye genellikle kemoterapi ve/veya radyoterapi de eklenir.
Pankreas Kanseri 3. Evre
Kanser, pankreas çevresindeki büyük damarlar gibi yapılara yayılmıştır. Bu evrede genellikle cerrahi uygulanamaz; tedavi daha çok kemoterapi ve radyoterapi ile hastalığın kontrol altına alınmasına yöneliktir.
Pankreas Kanseri 4. Evre
Tümör, karaciğer, akciğer gibi uzak organlara metastaz yapmıştır. Bu ileri evrede tedavi tamamen küratif olmaktan çıkar; amaç yaşam süresini uzatmak ve hastanın yaşam kalitesini artırmaktır.
Pankreas Kanseri Ameliyatı Geçiren Hastaların Yorumları
Google Maps ve DoktorTakvimi‘ni ziyaret ederek Doç. Dr. İsmail Sert’in hasta yorumlarını okuyabilirsiniz.
Pankreas Kanseri ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Pankreas kanseri nedir?
Pankreas kanseri, pankreas dokusundaki hücrelerin kontrolsüz şekilde büyüyüp çoğalması sonucu oluşan ciddi bir kanser türüdür. Genellikle hastalığın erken evresinde belirti vermediği için sinsi ilerler. Çoğu zaman ileri evrede tanı konulur.
Pankreas kanserinin en yaygın belirtileri nelerdir?
Pankreas kanserindeki belirtiler çoğu zaman başlangıçta ortaya çıkmaz. En sık görülen belirtiler arasında karın ve sırt ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı, sarılık, iştahsızlık, mide bulantısı, idrar renginde koyulaşma ve açık renkli dışkı sayılabilir. Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Pankreas kanserine nasıl teşhis konur?
Teşhis için doktorlar genellikle kan testleri, ultrason, MR, BT taraması, endoskopik ultrason (EUS) ve gerektiğinde biyopsi gibi yöntemlerden yararlanır. Erken teşhis tedavi sürecini olumlu etkiler.
Pankreas kanserinde risk grubu kimlerdir?
Sigara içenler, obez bireyler, kronik pankreatiti olanlar, ailesinde pankreas kanseri öyküsü bulunanlar ve ileri yaş grubundakiler yüksek risk altındadır. Ayrıca uzun süreli diyabet de risk faktörleri arasında yer alır.
Pankreas kanseri tedavisi nasıl yapılır?
Pankreas kanseri tedavisi hastalığın evresine göre cerrahi, kemoterapi, radyoterapi veya bu yöntemlerin birlikte uygulanması şeklinde yapılır. Erken evrede tümörün cerrahi olarak çıkarılması en etkili tedavi seçeneklerinden biridir.
Pankreas kanserinde whipple ameliyatı nasıl olur?
Pankreas kanserinde Whipple ameliyatı, pankreas başı, safra yolları ve 12 parmak bağırsağı tümörlerinde kanseri yenmede uygulanan bir ameliyattır. Whipple ameliyatı birbirine yakın ve bağlı olan 3 organda meydana gelen tümörlerde o bölgeyi komple temizlemek için uygun bir tedavi yöntemidir.
Pankreas kanseri geçer mi?
Pankreas kanseri erken teşhis edildiğinde, ve uzman bir pankreas doktoruna başvurulduğunda tedavi edilebilir bir kanser türüdür.
Doç. Dr. İsmail Sert, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunudur ve Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Genel Cerrahi uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. Eğitim sürecinde İsviçre Cenevre Üniversitesi Hastanesi ve Malatya Karaciğer Nakli Enstitüsü’nde pankreas, karaciğer ve böbrek nakli üzerine ileri düzey cerrahi eğitimler almıştır. Türkiye’de karaciğer nakli ve pankreas cerrahisinin gelişimine katkı sağlayan öncü isimler arasında yer almaktadır.
Uzmanlık alanları arasında pankreas cerrahisi, Whipple ameliyatı, karaciğer ve safra yolları cerrahisi, minimal invaziv laparoskopik ve robotik cerrahi teknikleri yer almaktadır. Onkolojik cerrahi prensipleriyle pankreas ve karaciğer tümörlerinin tedavisinde yüksek başarı oranlarına sahiptir. 2018’de Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Karaciğer Nakli Programı’nı kurarak ülkemizdeki transplant cerrahisine önemli katkılarda bulunmuştur.
Uluslararası indeksli dergilerde 40’tan fazla yayını bulunan Doç. Dr. Sert, World Journal of Transplantation dergisinde editörlük yapmaktadır. Üyesi olduğu ESOT, ESSO, IASGO, IPITA gibi prestijli kuruluşlarla akademik çalışmalarını sürdürmekte, günümüzde İzmir’deki özel kliniğinde hastalarına modern, güvenli ve kanıta dayalı cerrahi çözümler sunmaktadır.
