Karın bölgesinde hissedilen ağrı bazen “Pankreas sağda mı, solda mı?” sorusunu akla getirir. Ancak pankreas tek bir tarafta bulunan bir organ değildir. Karnın üst bölümünde, midenin arkasında ve omurganın önünde yatay olarak uzanır; baş kısmı sağ tarafta onikiparmak bağırsağına yakınken, gövde ve kuyruk bölümü sola doğru dalağa uzanır. Bu nedenle pankreastan kaynaklanan şikâyetler yalnızca sağ veya sol tarafta değil, üst karın ve sırtta da hissedilebilir. Üstelik karın ağrısının çok sayıda farklı nedeni bulunduğundan yalnızca ağrının yerine bakarak pankreas hastalığı tanısı koymak mümkün değildir.
Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. İsmail Sert, pankreasla ilişkili şikâyetlerin değerlendirilmesinde ağrının yeri kadar eşlik eden belirtilerin, laboratuvar sonuçlarının ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ve kişiye özel bir tedavi yöntemi uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Pankreas Vücudun Neresinde Bulunur?
Pankreas, üst karın boşluğunun derin bölümünde bulunan uzun ve yassı bir organdır. Midenin arkasında, omurganın önünde konumlanır. Anatomik olarak baş, boyun, gövde ve kuyruk bölümlerine ayrılır.
Pankreasın baş kısmı vücudun sağ tarafındaki onikiparmak bağırsağının kıvrımına yerleşirken, kuyruk bölümü sol tarafta dalağa doğru uzanır. Bu nedenle “pankreas sağda mı solda mı?” sorusunun en doğru cevabı her iki tarafa da uzandığıdır.
Pankreas Sağda Mı Solda Mı?
Pankreasın tamamını yalnızca sağ veya sol tarafta tanımlamak anatomik olarak doğru değildir.
Genel yerleşimi şöyledir:
- Pankreas başı: Karnın sağ üst-orta bölümünde
- Pankreas gövdesi: Üst karının orta bölümünde
- Pankreas kuyruğu: Sol üst karında dalağa doğru
Bu anatomik yapı nedeniyle pankreas hastalıklarının oluşturduğu ağrının yeri de hastalığın bulunduğu bölgeye ve nedenine göre farklılık gösterebilir.
Pankreas Ağrısı Nerede Hissedilir?
Pankreas iltihabı gibi durumlarda ağrı çoğunlukla üst karın bölgesinde başlar ve sırta doğru yayılabilir. Ağrı orta hatta veya üst karının farklı bölgelerinde hissedilebilir.
Özellikle akut pankreatitte ağrı aniden veya yavaş başlayabilir, şiddetli olabilir ve günler boyunca sürebilir. Bulantı, kusma, ateş ve karında hassasiyet eşlik edebilir.
Pankreas Ağrısı Sırta Vurur Mu?
Evet. Pankreas vücudun arka bölümüne ve omurgaya yakın konumlandığı için pankreas kaynaklı ağrı sırta yayılabilir. Özellikle pankreatitte üst karında başlayan ve sırta doğru yayılan ağrı pankreas hastalıklarının belirtilerden biridir.
Ancak sırta vuran her karın ağrısı pankreastan kaynaklanmaz. Safra kesesi, mide, kas-iskelet sistemi ve farklı karın içi organlar da benzer yakınmalar oluşturabilir.
Pankreasın Görevi Nedir?
Pankreas yalnızca sindirim sistemiyle ilgili bir organ değildir; aynı zamanda hormon üretiminde de görev yapar.
İki temel görevi bulunur:
Sindirim: Besinlerin parçalanmasına yardımcı olan pankreas enzimlerini üretir ve ince bağırsağa gönderir.
Kan şekeri kontrolü: İnsülin ve glukagon gibi hormonları üreterek kandaki glikoz seviyesinin düzenlenmesine yardımcı olur.
Bu nedenle pankreas hastalıkları hem sindirim sistemi hem de kan şekeri metabolizması üzerinde etkili olabilir.
Pankreasta Sorun Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Pankreas hastalıklarının belirtileri hastalığın türüne göre değişebilir ve bazı durumlarda erken dönemde belirgin şikâyet olmayabilir. Dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında üst karın veya sırta yayılan ağrı, bulantı ve kusma, açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, yağlı veya kötü kokulu dışkı ve sarılık bulunabilir.
Özellikle şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, ateş, kusma veya sarılık varsa pankreas hastalıklarında uzman bir genel cerrahi doktoruna başvurulması gerekir.
Pankreas İltihabı Ağrısı Nasıl Olur?
Pankreatit, pankreas dokusunun iltihaplanmasıdır ve akut veya kronik şekilde görülebilir. Akut pankreatitte tipik şikâyetlerden biri üst karında başlayan ve sırta yayılabilen ağrıdır. Ağrı bazı hastalarda oldukça şiddetli olabilir.
Safra taşları akut pankreatitin en sık nedenlerinden biridir. Bunun yanında yoğun alkol kullanımı, bazı ilaçlar, yüksek trigliserid düzeyleri ve farklı hastalıklar da pankreatite neden olabilir.
Pankreas Kanseri Ağrısı Nerede Olur?
Pankreas kanseri erken evrede belirti vermeyebilir. Tümör büyüdükçe üst veya orta karın bölgesinde ve sırtta ağrı ortaya çıkabilir. Bunun dışında sarılık, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık ve yorgunluk görülebilir.
Belirtiler tümörün pankreasın baş, gövde veya kuyruk bölümünde bulunmasına göre değişebilir. Bu belirtiler yalnızca pankreas kanserine özgü olmadığı için kesin tanı görüntüleme ve gerekli durumlarda ileri incelemelerle konulur.
Pankreas Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir?
Pankreas karın içinde derin yerleşimli olduğu için yalnızca fizik muayene ile ayrıntılı değerlendirilmesi mümkün olmayabilir. Şikâyete göre kan testleri ve görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. Ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, MR ve gerekli hastalarda endoskopik ultrason gibi yöntemler kullanılabilir.
Tanısal yaklaşım şikâyetin türüne ve şüphelenilen pankreas hastalığına göre kişiye özel belirlenir.
Pankreas Şikâyetlerinde Hangi Doktora Gidilir?
Pankreas hastalıklarının değerlendirilmesi gastroenteroloji ve genel cerrahi gibi farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışmasını gerektirebilir.
Özellikle pankreas tümörü veya cerrahi gerektirebilecek bir hastalık tespit edildiğinde hepatopankreatobiliyer cerrahi konusunda deneyimli genel cerrahi uzmanının değerlendirmesi önem kazanır.
20 yıla aşkın tecrübesiyle Doç. Dr. İsmail Sert, pankreas hastalıklarının tanı ve tedavisinde hastalığın yeri, evresi, görüntüleme bulguları ve kişinin genel sağlık durumunu birlikte ele alarak kişiye özel tedavi planı oluşturmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Pankreas Sol Kaburganın Altında Mı?
Pankreasın gövde ve kuyruk bölümü sol üst karına doğru uzanır ancak organın tamamı sol kaburganın altında değildir.
Pankreas Midenin Altında Mı?
Pankreas mideye yakın olmakla birlikte temel olarak midenin arkasında ve omurganın önünde yer alır.
Pankreas Elle Hissedilebilir Mi?
Normal pankreas karın içerisinde derin yerleşimli olduğu için genellikle dışarıdan elle hissedilemez.
Pankreas Ağrısı Yemekten Sonra Artar Mı?
Bazı pankreas hastalıklarında özellikle kronik pankreatitte ağrı yemeklerden sonra artabilir. Ancak bu belirti yalnızca pankreas hastalıklarına özgü değildir.
Pankreas Hastalığı Gaz Ve Şişkinlik Yapar Mı?
Pankreasın sindirim enzimi üretiminin bozulduğu bazı hastalıklarda sindirim problemleri gelişebilir. Gaz veya şişkinlik tek başına pankreas hastalığı göstergesi değildir.
Pankreas Hastalığında Dışkı Değişir Mi?
Kronik pankreas hastalıklarında yağların yeterince sindirilememesine bağlı yağlı, kötü kokulu dışkı görülebilir.
Pankreas Sorunları Kan Şekerini Etkiler Mi?
Evet. Pankreas insülin ve glukagon ürettiği için bazı pankreas hastalıkları kan şekeri kontrolünü etkileyebilir.
Pankreas Kanseri Her Zaman Ağrı Yapar Mı?
Hayır. Pankreas kanseri erken dönemde hiçbir belirti vermeyebilir. Ağrı hastalık ilerledikçe ortaya çıkabilecek belirtilerden biridir.
Pankreas Ağrısı İle Mide Ağrısı Nasıl Ayırt Edilir?
Yalnızca ağrının yerine veya karakterine bakarak güvenilir ayrım yapılamaz. Muayene, laboratuvar ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleri gerekir.
Şiddetli Pankreas Ağrısında Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Şiddetli veya giderek artan üst karın ağrısı; kusma, ateş, sarılık, hızlı kalp atımı veya nefes darlığı ile birlikteyse acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlı olup tanı ve tedavi için değildir.
Genel Cerrahi ve Hepatopankreatobiliyer Cerrahi Uzmanı | Doç. Dr. İsmail Sert
Doç. Dr. İsmail Sert, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunudur ve Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Genel Cerrahi uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. Eğitim sürecinde İsviçre Cenevre Üniversitesi Hastanesi ve Malatya Karaciğer Nakli Enstitüsü’nde pankreas, karaciğer ve böbrek nakli üzerine ileri düzey cerrahi eğitimler almıştır. Türkiye’de karaciğer nakli ve pankreas cerrahisinin gelişimine katkı sağlayan öncü isimler arasında yer almaktadır.
Uzmanlık alanları arasında pankreas cerrahisi, Whipple ameliyatı, karaciğer ve safra yolları cerrahisi, minimal invaziv laparoskopik ve robotik cerrahi teknikleri yer almaktadır. Onkolojik cerrahi prensipleriyle pankreas ve karaciğer tümörlerinin tedavisinde yüksek başarı oranlarına sahiptir. 2018’de Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Karaciğer Nakli Programı’nı kurarak ülkemizdeki transplant cerrahisine önemli katkılarda bulunmuştur.
Uluslararası indeksli dergilerde 40’tan fazla yayını bulunan Doç. Dr. Sert, World Journal of Transplantation dergisinde editörlük yapmaktadır. Üyesi olduğu ESOT, ESSO, IASGO, IPITA gibi prestijli kuruluşlarla akademik çalışmalarını sürdürmekte, günümüzde İzmir’deki özel kliniğinde hastalarına modern, güvenli ve kanıta dayalı cerrahi çözümler sunmaktadır.