Gözlerde sararma, göz akında (sklera) ortaya çıkan sarı renk değişimidir. Göz aklarında meydana gelen sararma çoğu zaman ciddiye alınmayıp basit bir renk değişimi olarak algılansa da vücudun size vermek istediği önemli bir sinyale işaret edebilir.
Tıpta sarılık olarak geçen bu durum, genellikle kandaki bilirubin seviyesinin artması sonucu ortaya çıkar. Çoğu zaman karaciğerin görevini tam yapamaması, safra yollarındaki tıkanıklıklar veya bazı enfeksiyonlar (hepatit) bu değerin yükselmesine neden olabilir.
Bilirubin, vücudumuzda her gün gerçekleşen doğal yenilenme sürecinin bir yan ürünüdür. Kandaki kırmızı kan hücrelerinin (alyuvarların) parçalanması sonucu oluşan sarı renkli bir pigmenttir. Normal şartlarda karaciğer tarafından işlenerek safra aracılığıyla vücuttan uzaklaştırılır. Fakat karaciğerle ilgili hastalıklar, safra yollarındaki tıkanmalar ya da kan hücrelerinin gereğinden fazla parçalanması gibi durumlarda kandaki bilirubin miktarı yükselir ve bu artış ilk olarak gözün beyaz kısmında kendini gösterir. Bu yüzden gözlerde görülen sararma, pek çok iç hastalığın erken dönem işareti olabilir.
Eğer karaciğer bu maddeyi işleyemezse veya safra yolları tıkanırsa bilirubin kanda birikmeye başlar. Bu birikim sonucunda şu belirtiler görülebilir:
- Sarılık
- Açık renkli dışkı
- Koyu idrar
Göz Sararmasının Nedenleri Nelerdir?
- Karaciğer hastalıkları (hepatit, siroz)
- Yüksek bilirubin seviyesi (sarılık)
- Hemolitik anemi (kan hücrelerinin hızlı yıkımı)
- Safra yolu tıkanıklıkları
- Safra kesesi taşları
- Karaciğer yağlanması
- Karaciğerde tümör veya kist oluşumu
- Aşırı alkol tüketimine bağlı olarak gelişen karaciğer deformasyonu
- İlaç veya toksinlere bağlı karaciğer hasarı
- Pankreas tümörleri
- Doğumsal karaciğer hastalıkları
- Viral enfeksiyonlar
- Uzun süreli açlık ve ağır diyetler
Göz Sararmasının Tedavisi Nedir?
Gözde sararma durumunda doğru tedavi için öncelikle altında yatan neden teşhis edilmeli ve buna göre bir yol haritası belirlenmelidir. Detaylıca bakacak olursak:
- Hepatit gibi enfeksiyöz veya karaciğerle ilgili ciddi olmayan bir sağlık sorunu varsa bu durum, uzman hekimlerin reçete ettiği ilaçlar ile tedavi edilebilir.
- Safra kesesi kanallarıyla alakalı bir durum söz konusuysa endoskopik veya cerrahi müdahale gerekebilir.
- Karaciğer içi yaralanmalar ya da viral hepatit söz konusu ise öncelikle enfeksiyonun giderilmesi sağlanır. İlaçların yetersiz kaldığı durumlarda uzmanlar cerrahi operasyona başvurabilirler.
- Anemi veya kan hastalığı gibi durumlarda, kan hücrelerinin yıkımını azaltmaya yönelik hematolojik tedaviler uygulanmaktadır.
Göz sararması bazen, Gilbert sendromu gibi zararsız ve özel tedavi gerektirmeyen bir durumdan kaynaklanabilir. Ancak sarılık, ciddi karaciğer yetmezliğinin de habercisi olabilir; bu tür durumlarda ileri tedavi yöntemleri uygulanabilir ve hatta karaciğer nakli gerekebilir. Bu nedenle gözde sararma fark edildiğinde mutlaka bir doktora başvurulmalı ve gerekli tetkikler yaptırılmalıdır. Bu süreçte hasta; alkolden uzak durmalı, karaciğeri zorlayabilecek ilaçları kullanmamalı ve sağlıklı bir beslenme düzeni benimseyerek iyileşme sürecini desteklemelidir.
Göz Sararması İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Göz sararması basit yöntemlerle giderilebileceği gibi ciddi sağlık problemlerinin de habercisi olabilir. Gözlerde sararma ile birlikte aşağıdaki belirtilerden herhangi biri fark edilirse vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır:
- Göz sararmasının aniden ortaya çıkması
- Sarılığın kendiliğinden geçmemesi ve uzun sürmesi
- Ateş ve titreme
- Karın ağrısı
- İdrarda koyulaşma
- Dışkı renginde değişim
- Burun kanaması
- Halsizlik ve bitkinlik hissi
- Herhangi bir nedene bağlı olmayan kilo kaybı
- Bacak ve karın bölgesinde şişme
- Geçmeyen eklem ve kas ağrısı
- Cilt renginde koyulaşma
- Yenidoğan bebeklerde göz sararmasının hızlı artması veya 2 haftadan uzun sürmesi
Göz Sararması Evde Nasıl Tedavi Edilir?
Gözde sararma tedavisi için öncelikle altta yatan nedeni öğrenmek gerekir. Genellikle hafif ve geçici sarılık türlerinde destekleyici yöntemler uygulanır. Eğer ciddi bir sağlık sorunu yoksa (kanser, ağır karaciğer yetmezliği, safra kesesi tıkanıklığı vb.) süreci desteklemek için şu yöntemler kullanılabilir:
- Bol su tüketimi
- Doymuş ve trans yağlar açısından zengin; işlenmiş ya da hazır gıdalardan uzak durmak
- Düzenli egzersiz yapmak ve yeterli uyumak
- Alkol ve sigara kullanmamak
- Lif içeriği yüksek besinler tüketmek
- Yağsız ve protein bakımından zengin besinlerin tercih edilmesi
Bu önlemlerin uygulanabilmesi için öncelikle uzman bir hekime muayene olunması ve ciddi bir sağlık sorunu bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Aksi hâlde asıl hastalığın tedavisi için zaman kaybedilmiş olur.
Sıkça Sorulan Sorular
- Göz sararması ne zaman tehlikeli olur?
Sarılık; karın ağrısı, halsizlik, ateş ve koyu idrar gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa mutlaka uzman bir doktora görünülmelidir.
- Bebeklerde göz sararması neden olur ve bu durum normal mi?
Yenidoğanların karaciğeri henüz tam olgunlaşmadığı için bilirubini yeterince hızlı işleyemez. Genellikle doğumdan 2–3 gün sonra başlar ve 1–2 hafta içinde kendiliğinden geçer. Ancak sarılık 2 haftadan uzun sürüyor ve hızı artıyorsa acil pediatrik değerlendirme gerekir.
- Sarılık kendiliğinden geçer mi?
Geçici ve ciddi bir nedene bağlı olmayan sarılıklar; sağlıklı beslenme ve dinlenmeye bağlı olarak kendiliğinden geçebilir.
- Göz sararması için hangi doktora gidilir?
Öncelikle bir göz doktoruna başvurulması önerilir. Gözle ilgili bir sorun tespit edilmezse hasta; iç hastalıkları (Dahiliye) veya Gastroenteroloji uzmanlarına yönlendirilir.
- Göz sararması bulaşıcı mıdır?
Gözdeki renk değişimini fark ettiğinizde ilk olarak bir Göz Doktoruna başvurulabilir. Ancak sararmaya; karın ağrısı, koyu renkli idrar, halsizlik veya ateş gibi belirtiler eşlik ediyorsa, sorun doğrudan karaciğer veya safra yolları kaynaklı (sistemik) olabilir. Bu durumda zaman kaybetmeden İç Hastalıkları (Dahiliye) veya Gastroenteroloji uzmanına başvurulması daha hızlı teşhis konulmasını sağlar.
- Göz sararması (genel olarak) neden olur?
Genellikle bilirubin birikimi sonucu oluşur. Nedenleri arasında karaciğer hastalıkları, safra yolu tıkanıklığı, hemolitik anemiler ve bazı genetik bozukluklar (ör. Gilbert sendromu) yer alır.
Sonuç
Gözlerdeki sararma (sarılık), kandaki bilirubin maddesinin karaciğer, safra yolları veya kan hücrelerindeki bir sorun nedeniyle birikmesiyle oluşur ve genellikle ciddi bir iç hastalığın ilk belirtisi olarak kabul edilerek mutlaka uzman bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Pankreas Kanseri Doktoru | Doç. Dr. İsmail Sert
Doç. Dr. İsmail Sert, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunudur ve Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Genel Cerrahi uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. Eğitim sürecinde İsviçre Cenevre Üniversitesi Hastanesi ve Malatya Karaciğer Nakli Enstitüsü’nde pankreas, karaciğer ve böbrek nakli üzerine ileri düzey cerrahi eğitimler almıştır. Türkiye’de karaciğer nakli ve pankreas cerrahisinin gelişimine katkı sağlayan öncü isimler arasında yer almaktadır.
Uzmanlık alanları arasında pankreas cerrahisi, Whipple ameliyatı, karaciğer ve safra yolları cerrahisi, minimal invaziv laparoskopik ve robotik cerrahi teknikleri yer almaktadır. Onkolojik cerrahi prensipleriyle pankreas ve karaciğer tümörlerinin tedavisinde yüksek başarı oranlarına sahiptir. 2018’de Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Karaciğer Nakli Programı’nı kurarak ülkemizdeki transplant cerrahisine önemli katkılarda bulunmuştur.
Uluslararası indeksli dergilerde 40’tan fazla yayını bulunan Doç. Dr. Sert, World Journal of Transplantation dergisinde editörlük yapmaktadır. Üyesi olduğu ESOT, ESSO, IASGO, IPITA gibi prestijli kuruluşlarla akademik çalışmalarını sürdürmekte, günümüzde İzmir’deki özel kliniğinde hastalarına modern, güvenli ve kanıta dayalı cerrahi çözümler sunmaktadır.
